We vertrokken rond 9 uur per bus naar Diest. De conservator van Museum Het Prinsenhof, Loet Schledorn, verzorgde tijdens de busreis een lezing (zie hieronder). Na genoten te hebben van een Brabantse koffiemaaltijd in Restaurant Gasthof 1618 bezochten we onder begeleiding van een gids het Begijnhof van Diest. Het is een van de oudste, grootste en best bewaarde begijnhoven van Europa. In 1998 is het geplaatst op de Werelderfgoedlijst van Unesco.
Stadswandeling
Hierna maakten we een interessante stadswandeling in deze belangrijke middeleeuwse Brabantse stad. Diest was vanaf 1449 tot de Franse revolutie bezit van de Nassau's. We bezochten de Grote Markt met zijn mooie gevels, de St. Sulpitiuskerk en het Stadhuis. In de kerk is Philip Willem van Oranje Nassau begraven, lange tijd Heer van Diest. Ook bezochten we het Hof van de Prinsen van Oranje-Nassau. Philip Willem werd in 1554 in Buren geboren. Hij werd in 1568 ontvoerd naar Spanje. Ofschoon hij in 1596 weer terug wilde keren naar de Noordelijke Nederlanden, werd hem te kennen gegeven dat hij niet welkom was. Zijn blijde inkomst in Diest vond in 1602 plaats. Hij overleed in 1618 en is in Diest op zijn verzoek begraven.
Lange tijd is er in Nederland weinig aandacht geweest voor Philip Willem. Zelfs bij de opening van de grafkelder en de lijkkist na de oorlog is hiervoor vanuit Nederland weinig belangstelling geweest.
Na de interessante stadswandeling vertrokken we aan het eind van de middag weer naar Delft.
Inleiding door Drs. A.A. (Loet) Schledorn over Diest en Filips Willem
De heerlijkheid Diest
Het Huis Oranje-Nassau en Diest zijn al sinds 1499 met elkaar verbonden. In dat jaar werd Engelbrecht II door een ruil heer van Diest. Zijn opvolger Hendrik III van Nassau, trouwde met Claudia de Châlon. Hendrik maakte van Diest zijn hoofdverblijf. Rene de Châlon, ons allen wel bekend, werd uit dit huwelijk van Hendrik en Claudia geboren en zou de Nederlandse bezittingen van het Bredase Huis van Nassau in 1544 nalaten aan Willem van Oranje, net als het prinsdom Orange.
Willem van Oranje
Willem van Oranje zou zelf meermalen in Diest verblijven. In 1563 vergaderde hij er met edelen over de bestuurlijke veranderingen in de Nederlanden. En ook tijdens latere veldtochten verbleef hij er wel eens. In 1580 werd Diest zelfs geplunderd door zijn Waalse legerbendes, maar Diest bleef trouw aan Oranje-Nassau. Na de dood van Willem van Oranje in 1584, kwam Diest in handen van zijn oudste zoon Filips Willem, geboren uit het eerste huwelijk met Anna van Egmond en Buren.
Filips Willem (Buren 1554-Brussel 1618)
Wat weten wij eigenlijk over deze Filips Willem? Wij kennen hem als oudste zoon van Willem van Oranje, als een van de prinsen van Oranje en als de gijzelaar van koning Filips II. De aandacht gaat in Delft, en in Nederland in het algemeen, vooral uit naar zijn vader, de leider van de Nederlandse Opstand. Als het over Filips Willem gaat, dan gaat het vooral over het onrecht dat Willem werd aangedaan. Dat zijn zoon, tegen de geldende privileges en mores, naar Spanje werd gevoerd om druk uit te oefenen op de opstandelingenleider. Na de dood van Oranje, was de aandacht vooral gericht op zijn illustere opvolgers Maurits en Frederik Hendrik. De veldheren die de Spaanse legers hebben verslagen en daarmee een vrije Republiek der Verenigde Nederlanden mogelijk hebben gemaakt.
Maar het leven van Filips Willem spreekt enorm tot de verbeelding. Het drama spat er werkelijk vanaf. Natuurlijk de gijzeling door de hertog van Alva die volgens Alva en Filips natuurlijk geen gijzeling was. De zoon van de Vader des Vaderlands die volhardde in zijn katholieke geloof, maar zich tolerant opstelde ten aanzien van het protestantisme. De man die ooit een kapitein van de wacht om zijn middel greep en hem het raam uitslingerde, omdat die zich negatief over Willem van Oranje had uitgelaten. De kapitein overleefde het incident niet, maar Filips was vergevingsgezind. Hij trouwde pas op 51-jarige leeftijd, met Eleonora de Bourbon, dochter van de prins Condé. Hij zou geen nageslacht verwekken, zelfs geen bastaarden. Er wordt gesuggereerd dat hij tijdens zijn gijzeling door middel van vergiftiging onvruchtbaar is gemaakt. En dan het einde van zijn leven. Dat is het toppunt van drama: het had niet beter verzonnen kunnen worden. Na een groot feest voelde hij zich niet goed. Een onhandig gehanteerde spuit bij een klysma, dat hem was voorgeschreven, werd hem fataal. De boosdoener vluchtte snel weg, omdat hij vreesde gelyncht te worden door de hofhouding van Filips Willem.
Genoeg drama voor een leven. En genoeg drama voor een roman. En die verscheen dan ook aan het begin van de Tweede Wereldoorlog, van J. Brouwer. Het werd alleen niet als roman gebracht; het zou een bronnenuitgaven van een dagboek zijn, van een edelman aan het Spaanse hof. Later schreef W.C. Mees een serieuzere studie, maar erg veel belangstelling hebben historici niet gehad voor Filips Willem. En dat is jammer, gezien de dramatisch rol die speelde, niet alleen persoonlijk, maar ook in onze geschiedenis.
Een korte levensloop
Filips Willem werd op 19 december 1554 geboren in Buren, uit het huwelijk tussen Willem van Oranje en Anna van Egmond en Buren. Eerder was uit dit huwelijk Maria geboren.
Zijn moeder overlijdt al in 1558 en Filips Willem erft de familiegoederen van Buren. Hij is voortaan graaf van Buren.
Als zijn vader in 1559 wil hertrouwen met René van Lotharingen, zou dit zijn afgeketst op haar eis dat Filips Willem een geestelijke wordt. De erfenis zou dan namelijk toevallen aan de kinderen die uit dit nieuwe huwelijk zouden voortkomen. Oranje trouwde in 1561 vervolgens met Anna van Saksen, de moeder van Maurits.
Filips Willem brengt veel tijd door met zijn vader, tot hij in 1566 als graaf van Buren wordt ingeschreven aan de universiteit van Leuven. Hij wordt daar met alle egards behandeld.
Het is een onrustige periode, en Willem van Oranje ziet zich gedwongen de Nederlanden te verlaten als de hertog van Alva de Nederlanden nadert. Enkele dagen voor zijn vertrek, wordt Oranje nog bezocht door zijn zoon. Willem had vertrouwelingen gevraagd of hij Filips Willem mee moest nemen. Dit werd niet nodig geacht. De privileges van de universiteit zouden hem beschermen en hij zou kunnen optreden als vertegenwoordigers van zijn vader die aanzienlijke bezittingen achterliet.
Op 20 augustus 1567 ontmoeten Filips Willem en Alva elkaar in Leuven. Alva gedraagt zich zeer hoffelijk en Filips Willem beveelt zichzelf aan in de dienst van Filips, zijn heer.
Enkele maanden later, op 14 februari 1568, haalt Alva hem echter van de universiteit. Hij wordt formeel niet gevangen genomen, maar het zou Filips behaagd hebben om Filips Willem aan zijn eigen hof klaar te stomen voor s lands dienst. Ze blijven beleefd tegenover elkaar, maar het is duidelijk dat Filips Willem geen keus heeft en dat er een achterliggend motief is.
In Spanje kan Filips Willem verder studeren aan de universiteit van Alcalá. Er zijn uit deze periode brieven bekend van Filips Willem aan zijn vader en aan zijn Duitse verwanten.
Het regime zou echter strenger worden: hij werd verplaatst naar de vervallen burcht van Arévalo. Daar leidde Filips Willem een beperkt en (te) sober leven.
Pas aan het einde van de zomer van 1595 krijgt hij toestemming om met de aartshertog Albertus van Oostenrijk naar de Nederlanden te reizen. Willem van Oranje is dan al enige tijd dood. De erfenis waar Filips Willem aanspraak op kon maken, was toegewezen aan zijn zus Maria, maar werd deels feitelijk beheerd door Maurits. Het is mogelijk dat Filips II met de terugkeer van Filips Willem verdeeldheid wilde zaaien. Filips Willem was immers prins van Oranje en de rechthebbende van de Nederlandse Nassau-bezittingen.
Filips Willem reist via het Vaticaan, waar hij paus Clemens VIII ontmoet. Op 11 februari 1596 arriveert Filips Willem in Brussel. De Staten-Generaal gaven hem per brief te kennen hem niet te kunnen toelaten tot de Nederlanden. Hij ontvangt dit bericht gelaten en geeft aan dat hij hoopt de Nederlanden ooit te kunnen dienen.
Maar ook in andere gebieden wordt het hem niet gemakkelijk gemaakt. Hij krijgt Bourgondië terug, op voorwaarde dat hij de erfgenamen van Balthasar Gerards een jaarlijkse rente van 3000 pond uitkeert. Hij vliegt hierbij de boodschapper bijna aan met een dolk.
In het prinsdom Orange wordt hij ook weer hersteld. Hierbij helpt zijn huwelijk met Eleonora de Bourbon.
In 1609 pas wordt de nalatenschap van Willem van Oranje geregeld. Hierna verbleef hij afwisselend in Breda, Diest, Orange en Brussel.
